RUMKALE KALE CAMİİ

Rumkale surları içinde yer alan, Osmanlı döneminde tahrir ve evkaf kayıtlarında adına rastlanan, XIX. yüzyılda yerleşimin terk edilmesiyle işlevsizleşerek harabeye dönen tarihî cami.

Rumkale surları içinde yer alan Kale Camii’nin konumu, XIX. yüzyılda kaleyi ziyaret eden Batılı seyyahların anlatı ve çizimlerinden takip edilebilmektedir. Seyyahlar, kalenin kuzey bölümünde taş döşeli bir avlu içinde cami kalıntısından söz etmişlerdir. Lawrence’ın kale planında da cami kuzey tarafta gösterilmiştir. Caminin aşağı kısmında ise Aziz Nerses Kilisesi’ne ait olduğu düşünülen sütun ve tonoz kalıntıları bulunmaktaydı. Kilise ve cami kalıntılarının aynı bölgede yoğunlaşması nedeniyle bazı araştırmacılar yapının Memluk döneminde kiliseden camiye çevrildiğini ileri sürmüşlerdir. Hasluck ise herhangi bir kaynak göstermeden söz konusu dönüşümün Osmanlı hâkimiyetinden sonra, XVII. yüzyılın ikinci yarısında gerçekleştiğini ileri sürmektedir. Ancak Memluk dönemine ait kaynaklarda ve Osmanlı tahrir kayıtlarında bu dönüşümü destekleyen herhangi bir kayda rastlanmamaktadır.

Kale Camii’ne dair en eski kayıt 1536 tarihli tahrir defterinde yer almaktadır. Rumkale’nin Osmanlı hâkimiyetine girmesinden kısa süre sonra düzenlenen bu kayıtta caminin zikredilmesi, yapının Osmanlı öncesinde mevcut olduğunu göstermektedir. Evkaf kayıtlarına göre kalenin aşağısındaki Gökmeydan’da bulunan bostan, cami vakfına gelir sağlayan mülkler arasındaydı. Daha önce Memluk beylerinin at talim ettikleri bu alan, Osmanlı döneminde bostana dönüştürülmüş ve geliri Kale Camii’nin ihtiyaçlarına tahsis edilmiştir. Hurufat defterlerinde yapının konumu açık biçimde belirtilmemekle birlikte caminin iç kalede bulunduğu anlaşılmaktadır. Tahrir defterlerinde “İç Camii” olarak kaydedilen yapının da Kale Camii olduğu düşünülmektedir.

XVI. yüzyıldaki tahrir kayıtlarına göre Kale Camii’nde imamlık görevini yürüten Şemsettin, aynı zamanda kalede görevli bir askerdi. Şemsettin’e Ank Nahiyesi’ndeki Tillak (Dorucak) köyünün 2400 akçelik ve Nordin mezrasının 600 akçelik gelirleri tımar olarak tahsis edilmişti. XVIII. yüzyılda cami yapısı ayakta olup imam ve hatiplik cihetlerine görevliler tayin edilmiştir. 1738 ile 1760 yılları arasında camide Şeyh Sarim, Şeyh Mehmet ve Mehmet Halife adındaki görevliler için beratlar düzenlenmiştir. XIX. yüzyılın ilk yarısında Rumkale’nin tahrip edilip yerleşimin sona ermesinden sonra caminin de işlevsiz kaldığı değerlendirilmektedir. Sultan II. Abdülhamit döneminde çekildiği düşünülen bir fotoğrafta kale içinde harap durumda bir cami görülmektedir. Ancak bu yapının Kale Camii olup olmadığı kesin olarak tespit edilememektir.