AĞIİÇEN OCAĞI

Gaziantep’te yerleşik Alevi mürşit ocağı.

Anadolu’nun dinî ve sosyal dokusunda geniş bir nüfuza sahip olan, Alevilik geleneği içerisindeki en önemli mürşit ocaklarından biridir. Ocak, Seyit Ali, Uryan Hızır, Sarı Sultan, Şeyh Çoban, Sinemil, Kalender, Hacım Sultan, Cemal Abdal, Şeyh Şazeli, Hubyar ve Teslim Abdal gibi çok sayıda pir ocağının bağlı olduğu bir üst merkez konumundadır. Bu geniş hiyerarşik ağ sebebiyle Doğu ve Güneydoğu Anadolu’nun büyük bir bölümü, ocağın etki alanı içindedir. İnanç önderleri, ocağın kökenini Köse Seyit, Koca Seyit, Seyit Mençek ve Mir Seyit adlı dört kardeşe dayandırır. Ocağın ismi ise kurucu pirin kendisine sunulan “ağı”yı (zehir) içip parmağından bal olarak süzdüğü yönündeki keramet anlatısından gelmektedir.

Ağıiçen Ocağı’nın kurumsal yapısı, tarihsel süreçte üç ana merkez üzerinden şekillenmiştir. Bu merkezlerin ilki, Koca Seyit’in türbesinin bulunduğu Elazığ’ın Sün köyüdür. İkinci önemli yerleşim yeri olan Malatya’nın Arguvan ilçesine bağlı Mineyi köyü, bölgedeki baskın inanç yapısı nedeniyle zamanla Ağıiçen Ocağı’nın ana merkezlerinden biri hâline gelmiştir. Üçüncü stratejik merkez ise Seyit Mençek’in türbesine ev sahipliği yapan Tunceli’nin Hozat ilçesindeki Bargıni köyüdür. Bu üç ana koldan neşet eden ocakzadeler, şecerelerini ilgili türbelerde yatan kurucu figürler üzerinden Hz. Ali’ye dayandırmaktadır.

Gaziantep yöresindeki varlığı incelendiğinde, Ağıiçen Ocağı’nın özellikle Araban ilçesine bağlı Başpınar, Karababa, Dipçepni, Gümüşpınar ve Mamiyiviş köylerinde yoğunlaştığı görülmektedir. Bu köyler arasında yaklaşık 700 nüfuslu Başpınar, ocağın bölgedeki en büyük ve merkezi yerleşim yeridir. Bölgedeki demografik yapı, XIX. yüzyılın başlarında Adıyaman’dan gelen göçlerle şekillenmiş, 1970’li yıllardan itibaren ise şehir merkezine yönelen göç hareketleriyle ocak talipleri Gaziantep merkezinde de önemli bir kitle oluşturmuştur. Günümüzde, köylerdeki cem hizmetleri, yerini büyük oranda defin odaklı uygulamalara bırakmış olsa da inanç önderlerinin rehberliği sürmektedir. Başpınar köyü gibi karma yapılarda Ağıiçen ve Koreşan Ocakları iç içe geçmiş olup hizmetlerin yürütülmesinde dönemsel olarak Mersin’den gelen dedelerin veya yöredeki İmam Musa Kazım Ocağı mensuplarının aktif rol aldığı gözlemlenmektedir.