GÖZÜKIZIL OCAĞI

Gaziantep merkezli en eski Alevi-Bektaşi ocağı.

Alevilik-Bektaşilik inanç sistemi içerisinde köklü bir geçmişe sahip olan ve soy şeceresini Dördüncü İmam Zeynel Abidin’in oğlu Yahya’ya dayandıran bir inanç grubudur. Ocağın kurucu piri, asıl adı Er Doğrul olan Sultan Gözükızıl’dır. “Gözü Kızıl” lakabı, Hünkâr Hacı Bektaş Veli ile Er Doğrul arasında geçen ve bir keramet anlatısı olarak aktarılan, Hünkâr’ın Er Doğrul’un boğazını sıkarak gözünden kan düşmesi olayına dayandırılır. Ocak hiyerarşisinde mürşit ocağı İmam Musa Kazım Ocağı, rehber ocağı ise Sinemilli Ocağı olarak kabul edilir. Tarihsel merkezi Gaziantep ve Kahramanmaraş yöreleri olan ocak, XVI. yüzyıldaki siyasi konjonktür ve Osmanlı-Safevi çatışmaları neticesinde geniş bir coğrafyaya yayılmıştır.

Ocağın Anadolu’daki dağılımı, Sultan Gözükızıl’ın üç oğlu; Saçlı Hamza, Süleyman ve Ali Dedelerin rehberliğinde gerçekleşen büyük göç hareketleriyle şekillenmiştir. Sözlü geleneğe ve menkıbelere göre, cetlerinin emaneti olan hüccet, erkân (çöven) ve kerametli çömleği yanlarına alan bu kafileler, taliplerinin izini sürerek farklı bölgelere yerleşmişlerdir. Bu göç neticesinde Ali Dede, Manisa Turgutlu bölgesine; Süleyman Dede, Sivas yöresine; Saçlı Hamza Dede ise Ardahan Damal bölgesine yerleşerek ocağın inanç önderliğini bu merkezlere taşımışlardır. Ocağın talip kitlesini, ağırlıklı olarak Geygel, Çepni, Tercirli ve Gündeşli aşiretleri oluşturmakta; bu topluluklar günümüzde Manisa, Ardahan ve Sivas’ın yanı sıra Çorum, Elâzığ ve Malatya bölgelerinde de varlıklarını sürdürmektedir.

Hâlihazırda Gaziantep yöresinde Gözükızıl Ocağı’na bağlı aktif bir dedelik hizmeti bulunmasa da ocağın izleri bölgedeki inanç pratiklerinde ve türbe ziyaretlerinde yaşamaya devam etmektedir. Gaziantep’te yer alan Gözükızıl Mehmet Baba Türbesi, bu tarihsel bağın en somut göstergesidir. İnanç hiyerarşisi gereği, İmam Musa Kazım Ocağı dedelerinin görgü cemleri bugün dahi Kars veya Manisa’dan gelen Gözükızıl dedeleri tarafından yürütülmektedir. Bölgedeki inanç ritüellerinde Gözükızıl Ocağı’na verilen önem o kadar belirgindir ki cem törenlerinde mutlaka bu ocak için bir “post” ayrılmakta ve hiyerarşik yapıya hürmeten Gözükızıl dedesi bulunmadan cem yürütülmemektedir. Geçmişte bu ocağa bağlı olan ancak dedelerinin göç etmesiyle rehbersiz kalan Çepni topluluklarının inanç hizmetlerini ise günümüzde İmam Musa Kazım Ocağı üstlenmiş durumdadır.