DR. ALÂEDDİN YAVAŞCA

Bestekâr, ses sanatçısı, devlet sanatçısı, kadın hastalıkları ve doğum mütehassısı. (1 Mart 1926 - 23 Aralık 2021)

Alâeddin Yavaşça, 01 Mart 1926’da Kınoğlu Kadri Efendi kızı Enver Hanım ve Yavaşcazade Hacı Cemil Bey’in oğlu olarak Kilis’te dünyaya geldi. Ailenin üç erkek, üç kız çocuğundan en küçüğüdür. Ağabeyi Dr. Sezai Yavaşça dâhiliye doktoru, diğer ağabeyi Cemalettin Yavaşça ise avukat ve Yüksek Denizcilik Okulunda hukuk öğretmenidir. Dedesi, mahkeme başkâtibi Sezâi Bey aynı zamanda şairdir. Alâeddin Yavaşça, Prof. Dr. Faruk Kadri Timurtaş’ın iki yaş küçük teyze oğludur.

Kilis Kemaliye İlkokulunu ve Kilis Ortaokulunu bitirdi. Lise tahsiline Konya’da yatılı olarak başladı. İki yıl sonra hastalanıp tahsilini terk etti. Sonra İstanbul Erkek Lisesine gidip son iki sınıfı bu okulda okudu. 1945 yılında buradaki eğitimini okul birincisi olarak tamamladı. 1951 yılında İstanbul Üniversitesi Tıp Fakültesinden mezun oldu. Askerlik hizmetini yedek subay olarak 6 aylık okul dönemini Ankara’da, kıta hizmetini ise İstanbul Kasımpaşa Deniz Hastanesinde “kadın doğum” mütehassısı olarak yaptı. 1955 yılında Ord. Prof. Dr. Tevfik Remzi Kazancıgil’in yanında, İstanbul Üniversitesi Haseki Hastanesi Birinci Kadın-Doğum Bölümünde ihtisasını bitirdi.

Zeynep Kâmil Hastanesinde de görev aldı. 1957 yılında muayenehane açarak serbest hekimliğe başladı. 1958 yılında Beyoğlu İlk Yardım Hastanesi 1. Doğum Kliniğinde baş asistan olarak çalışmaya başladı. 1963 yılında Şişli Çocuk Hastanesine Şef Muavini olarak girdi. Burada aynı zamanda iki yıla yakın bir süre Hemşire Okulunda hocalık yaptı. 1969 yılında Sağlık Bakanlığı ve Vakıflar Genel Müdürlüğünün açtığı imtihanları kazanarak Vakıf Gureba Hastanesi kadın-doğum kliniği şefi oldu. 1976 yılına kadar bu görevde kaldı. 1976 yılında Haseki Hastanesinde klinik şefi oldu. 1980 yılında muayenehanesini kapattı. Aynı yıl Amerika Birleşik Devletleri’nin Baltimore şehrindeki Johns Hopkins Üniversite Hastanesinde idarecilik ve aile planlaması kurslarına katıldı. 1 Ekim 1985’te Haseki Hastanesinde başhekim oldu. 1990 yılında bu görevden ayrılarak doktorluğu bıraktı.

Müziği, musiki meraklısı olan babası, dayısı, ablası ve klasik plakların etkisiyle çocuk yaşında sevdi. 8 yaşında iken Kilis Ortaokulu öğretmeni Zihni Çelikkalb’den keman dersleri aldı. Kanun hocası ise Artaki Candan’dır. Müziğin yanı sıra ilkokul sıralarında resim yapmaya başladı. Kara kalem, suluboya çalıştı. Portre ve manzara çizdi. İstanbul’a gelişinden itibaren Türk musikisi ile yakından ilgilenmeye başladı. Üniversite korosuna devam etti. Artaki Candan ve Fikret Kutluğ’dan meşk etti. Zeki Ârif Ataergin, Nevzad Atlığ, Fehmi Tokay, Mesut Cemil, Hüseyin Sadettin Arel, Münir Nurettin Selçuk, Nuri Halil Poyraz, Ercümend Berker ve Dr. Salâh Tanur’dan yararlandı.

1950 yılında arkadaşları Berhayat Anıl ve Arif Sami Toker’le birlikte İstanbul Radyosu imtihanını kazandı. Radyo hayatı, 1990 yılına kadar devam etti. 1960’lı yıllardan itibaren radyoda denetleme, repertuar, danışma gibi çeşitli kurullarda görev aldı. 1967 yılından itibaren de koro şefliği yapmaya başladı. 1990 yılında emekli oldu. Emekli olduktan sonra “İstisnâ Sözleşmesi” kapsamında “erkekler korosu”nu yönetip solo bantlar yapmaya devam etti. 1976’da kurulan Türk Musikisi Devlet Konservatuarının kurucu üyeleri arasında yer aldı. 19 Ocak 1987’de faaliyete geçen MESAM (Türkiye Musiki Eseri Sahipleri Meslek Birliği)’da atamayla teşkil edilen ilk yönetim kurulu üyesi oldu. İki yıl bu görevde kaldı. 1991-1993 ve 1999-2001 yıllarında iki dönem daha (4 yıl) yönetim kurulu üyeliği yaptı.

19 Mart 1990’da YÖK (Yüksek Öğrenim Kurumu) tarafından “Türk Müziği Devlet Konservatuarı Müzik-Ses Eğitimi Ana Sanat Dalı Profesörlüğü”ne atandı. Bu görevi yaş haddinden 12 Nisan 1995’te sona erdi. 21 Ekim 1991’de “Devlet Sanatçısı” ünvanını aldı. 26 Mayıs 1992’de Gaziantep Üniversitesi Senatosu tarafından “Fahri Doktorluk” ünvanı verildi. 1993 yılında Türkiye Yazarlar Birliği tarafından üstün hizmet dalında “Yılın Kültür Adamı” seçildi. 2008 yılı aralık ayında müzik dalında “Cumhurbaşkanlığı Kültür ve Sanat Büyük Ödülü”nü aldı. Ayrıca Millî Eğitim Bakanlığı “Türk Musikisi Araştırma ve Değerlendirme Komisyonu”nda, Kültür Bakanlığı “Türk Musikisi Kurulu”nda, Devlet Planlama Teşkilâtı “5. Beş Yıllık Türk Musikisi Eğitimi Komisyonu”nda görev aldı.

Yetiştirdiği erkek sanatçılar arasında Erol Bingöl, Erol Küçükyalçın, Ertan Ersoylu, Vedat Çetinkaya, Fethi Karamahmudoğlu, Hayati Günyeli, Sami Aksu, Faruk Salgar, Necmettin Yıldırım, Serhat Sarpel, Doğan Dikmen, Ahat Uruk, Mehmet Şafak vardır. Yetiştirdiği kadın sanatçılar ise Asuman Aslım Görgün, Esma Başbuğ, Filiz Şatıroğlu, Hamiyet Turan, İlknur Elbilsin, Melihat Gülses, Meral Mansuroğlu, Nursaç Doğanışık, Perihan Boran, Safiye Erdeğer, Safiye Filiz, Sevinç Tolunay, Tülay Canik’tir.

Zamanın Cumhurbaşkanı Celal Bayar, Başbakan Adnan Menderes ve Meclis Başkanı Refik Koraltan’dan büyük ilgi ve yakınlık gördü. “Tahir ile Zühre”, “Arzu ile Kamber” filmlerinin şarkılarını Müzeyyen Senar ile birlikte okudu. Ayrıca Sadi Işılay’ın Türk musikisi ile ilgili müziklerini yaptığı “Ölmüş Bir Kadının Evrak-ı Metrûkesi” adlı filminin şarkılarını okudu.

İlk plağını 1954 yılında doldurdu. Bugüne kadar 25 adet “78 Devirli Taş Plak”, bir adet “Long Play”, 15 adet “45 Devirli Plak”ta hem kendi eserlerini hem de başka bestecilerin eserlerini okudu. Bunun yanı sıra çeşitli kurum ve kuruluşların kültür etkinliği çerçevesinde iki kaset ve sekiz CD (Compact Disc) doldurdu.

İlk bestesi 10 Ocak1951’de yaptığı “Aşkın beni bak yıktı, harâb eyledi ey mâh” isimli hicaz şarkısıdır. İkinci olarak 21 Nisan 1951’de “Ümitsiz bir aşka düştüm, ağlarım ben hâlime” isimli hicaz şarkısı, üçüncü olarak da 4 Mayıs 1951’de yine hicaz makamında “Ne günâh etse açılmaz iki gönlün arası” isimli şarkısını besteledi. “Sûznâk-ı Nev” adını verdiği bir makam terkip etti. Beş makamda “Takım”, iki makamda “Kâr-ı Nâtık” besteledi. Bestelediği takımlar şunlardır: Evcâra Takım, Eviç Mâye Takım, Hisar Takım, Rahatülervah Takım, Şehnaz Takım. Bestelediği kâr-ı nâtıklar ise şunlardır: Dügâh Kâr-ı Nâtık, Segâh Kâr-ı Nâtık.

Kasım 2009 itibariyle çeşitli formlarda ve 67 makamda yaptığı beste sayısı 639 adettir. TRT repertuarında 552 eseri bulunmaktadır. Şarkılarından 81 tanesinin sözleri de kendisine aittir. En çok eser verdiği makamlar nihavent (65 eser), hicaz (64 eser), rast (41 eser)tır. Hocaları; Dr. Suphi Ezgi, Sadettin Kaynak, Zeki Arif Ataergin ve Münir Nurettin Selçuk’tur.

Dede Efendi’nin “Dil bir güzele meyletti hele” ve “Gördüm bugün canan-ı dil” adlı rast şarkılarına ve “Mah yüzüne âşıkanım”, “Tırmana tırmana çıktım yapıdan” adlı hicaz şarkılarına; Numan Ağa’nın “Ben sözüne bağlamam bel” adlı hicazkâr şarkısına; Nikogos Ağa’nın “Niçin a sevdiğim niçin?” adlı hicaz şarkısına ve “Niçin nâlendesin böyle?” adlı hüzzam şarkısına; Şekerci Cemil Bey’in “Şebabet gitti de elden” adlı rast şarkısına; İsmail Hakkı Nebiloğlu’nun “Doğru gitsem yollar komaz” adlı hüseyni şarkısına, “Solgun bir hayal gibi” adlı hüzzam şarkısına, “Kaçsam ayıplanmam ben” uşşak şarkısına; Ahmet Rasim Bey’in “Yâre tesir eylemiş de hâlim ki olmuş girye-nâk” adlı suzinak şarkısına; Suphi Ziya Özbekkan’ın “Hasretle zâr ü zâr gönül” adlı hüseyni şarkısına; “Gönül verdim bir dilbere” adlı nevabuselik şarkısına; Mustafa Nafiz Irmak’ın “Kanaryam güzel kuşum” adlı hicaz şarkısına, “Beni unutma ki sana yanmışım” ve” Bülbülüm baharımsın” adlı hüzzam şarkılarına; Fehmi Tokay Tahir’in “Tutam yâr elinden tutam” adlı hüseyni şarkısına, “Benzemez kimse sana” adlı beyati şarkısına, “Gönül vermişken el çektim güzelden” şarkısına, “Terk et beni artık yetişir sende vefa yok” adlı hicaz şarkısına aranağme yapmıştır.

1973 yılında sözlerini Reşat Özpirinççi’nin yazdığı “Dağlar dağlar yüce dağlar” isimli hüseyni makamındaki şarkısıyla “Pamukkale Altın Horoz Beste Yarışması”nda beşincilik ödülü (Jüri bu yarışmada birinciliğe layık eser seçememiştir); sözlerini Faruk Nafiz Çamlıbel’in yazdığı “Artık bu solan bahçede bülbüllere yer yok” isimli hicaz makamındaki şarkısı ile “Milliyet Gazetesi 1974’ün En Sevilen 10 Şarkısı” anketinde beşincilik ödülü; sözlerini Alâeddin Şensoy’un yazdığı “Bir garip âşığım ben” isimli hüzzam makamındaki şarkısıyla “Milliyet Gazetesi 1990’ın En Sevilen 10 Şarkısı” anketinde altıncılık ödülü aldı. Ayrıca çeşitli vesilelerle kendisine takdim edilmiş 100’den fazla plaketi vardır.

Ayten Hanım ile evli olan Dr. Alâeddin Yavaşca, rahatsızlandığı 2017 yılına kadar Haliç Üniversitesi Konservatuvarında öğretim üyesi olarak ders verdi. Tedavi gördüğü Koç Hastanesinde 23 Aralık 2021 Perşembe günü, yaşlılığa bağlı çoklu organ yetmezliği sebebiyle hayatını kaybetti. 25 Aralık 2021 Cumartesi günü Atatürk Kültür Merkezinde düzenlenen törenin ardından Fatih Camii’nde kılınan cenaze namazını müteakiben Beşiktaş’taki Yahya Efendi Haziresine defnedildi.

Kilis Belediyesi 1991 yılında bir parka Alâeddin Yavaşca adını verdi. İstanbul’da ikamet ettiği sokağa da Beşiktaş Belediyesi tarafından “Prof. Dr. Alâeddin Yavaşca Sokağı” adı verildi. 19 Nisan 2009’da eskiden “Vişnezâde Cami Meydanı Sokak” olan sokağın ismi “Prof. Dr. Alâeddin Yavaşca Sokağı” olarak değiştirildi. Ayrıca Çorlu Yılmaz Büyükerşen Balmumu Heykeller Müzesinde balmumundan bir heykeli bulunmaktadır. Sanatçının adı 2018 yılında İstanbul Büyükşehir Belediyesi tarafından İstanbul Boğazı’nda sefer yapan vapura verilmiştir. Prof. Dr. Alaeddin Yavaşca Vapuru, İstanbul boğaz hattında seferlerine devam etmektedir. Ayrıca Yavaşca’nın Kilis’te doğup büyüdüğü tarihi ev, “Alaeddin Yavaşca Müze Evi” adı ile müzeye dönüştürülmüştür. Gaziantep Büyükşehir Belediyesi de sanatçının toprağa verildiği 25 Aralık 2021 Cumartesi günü, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ve Gaziantep Büyükşehir Belediyesi Başkanı Fatma Şahin’in katılımıyla Prof. Dr. Alâeddin Yavaşca Eğitim ve Sanat Merkezini açmıştır.