CEMİL ÖZBAL

Gaziantepli doktor, musikişinas ve bestekâr. (1908-1980)

1908 yılında Hakıkcıoğulları’ndan Ökkeş Efendi ile Ayıntap savunmasının önemli isimlerinden Pazarbaşı Nuri Bey’in kız kardeşi Ayşe Hanım’ın oğlu olarak Ayıntap’ta dünyaya gelir. İlk öğrenimini Osmanlı dönemindeki adı Ayıntap Mekteb-i Rüştiyesi olan, daha sonraki yıllarda halk arasında Sarı Mektep olarak bilinen ve resmî adı Reşadiye Mektebinde (bugünkü Cumhuriyet İlkokulu) tamamlayarak orta öğrenimine başlar. Orta öğrenimini o dönemde Akyol Caddesi üzerindeki bir Ermeni evinde alır. Sonra bu bina Avukat Hasan Aksu’ya satılmış ve daha sonrasında binayı Nurettin Sabit Erel satın alarak yıktırıp yerine apartman yaptırmıştır. 1924’te buradan mezun olduktan sonra İstanbul’a giderek Robert Kolej’e girer.

1931’de Robert Kolej’den mezun olur ve aynı yıl girdiği İstanbul Üniversitesi Tıp Fakültesini 1937’de doktor olarak bitirir. 1940’ta genel cerrahi uzmanı olur. Aynı yıl askere alınır ve 1942’de terhis edilir. Ancak II. Dünya Savaşı’nın büyümesiyle 1943’te tekrar askere alınır ve Mardin Askerî Hastanesi’nde askerî hekim olarak görev yaptıktan sonra 1946’da Gaziantep’e döner. Gaziantep’te 1946’da başlayıp 1977’deki emekliğine kadar süren zaman zarfında Azariah Smith Memorial Hospital (Amerikan Hastanesi)’da genel cerrah olarak çalışır ve uzun süre başhekimlik yapar.

Cemil Özbal sadece bir hekim değil aynı zamanda klasik Türk musikisi icracısıdır. İlk müzik zevkini komşusu Salih Arpacı’nın evinde çaldığı trompet ezgileriyle tatmaya başlar. Küçük yaşta org ve trompet çalmayı öğrenir. Ayıntap’ın Ermeni müzisyenlerinden olan Kaspar Hoca ve Viktorya Hanım’dan ilk müzik eğitimini alır. İstanbul’da bulunduğu yıllarda Ahmet Avni Bey, Rauf Yekta Bey, Dr. Suphi Ezgi gibi klasik Türk musikisinin önemli isimlerinden dersler alır. Keman çalmayı öğrenir. Özellikle tambur icrasında ustalaşır ve klasik tavrın son temsilcileri arasında gösterilir. Özbal’ın tambur hocası Suphi Ezgi, 1949 tarihli Mûsikî Mecmuası’ndaki “Tanbur Tavrı Hakkında Birkaç Söz” başlıklı yazısında geleneksel tanbur tavrının yaşayan tek temsilcisinin kendisi ve öğrencisi Cemil Özbal olduğunu belirtmiştir.

İstanbul’da önce Mevlevi Ömer Dede adında bir hocadan saz dersleri alır, Zekâi Dede’nin oğlu Hafız Ahmet Efendi’nin öğrencilerinden Mehmet Ali Bey’den de sözlü eserler meşk eder. Sonraları Mehmet Ali Bey aracılığı ile Zekâizade Ahmet Efendi ile de tanışıp ondan da yararlanır. Takip eden yıllarda Tamburi Cemil Bey’in arkadaşlarından, Udi Nevres Bey’in yetiştirmesi Refik Talat Bey’den de on ayrı fasıl, Ahmet Avni Konuk’tan klasik eserler ve Mevlevi Ayinleri meşk eder.

1946’da Gaziantep’e yerleştikten sonra Dr. Emin Kılıç Kale’yle birlikte Halkevinde Türk Musikisi dersleri vermeye başlar. Halkevlerinin kapatılmasıyla çalışmalar Dr. Emin Kılıç Kale ve Dr. Cemil Özbal’ın evlerinde devam eder. Bu derslerde birçok öğrenci yetiştirilir.  

Cemil Özbal, 1950’de Gaziantep’in ilk Türk musikisi korosunun kurucusudur. Koro ilk konserini 1952’de Nakıp Sineması’nda verir. Aynı yıl on beş kadar musikişinas arkadaşıyla “Gaziantep Türk Musiki Cemiyeti” adıyla bir dernek kurar. Dr. Cemil Özbal yönetimindeki çalışmalar ve konserler bu dernek bünyesinde düzenli olarak devam eder. 2003’te derneğin kuruluşunun 50. yıldönümü dolayısıyla verilen konserde Özbal’ın “Hüzzam Saz Semaisi” de icra edilir. Kendisi, Gaziantep’te klasik Türk musikisinin kurumsallaşmasındaki en önemli isimlerden biri kabul edilmektedir. Besteleri şunlardır: Acem aşîran makamında bestelediği “Canımın Cânânı Geldi, Evimiz Nur ile Doldu”, Hüseynî makamında bestelediği “Hüseynî Saz Semaisi”, Hüzzam makamında bestelediği “Hüzzam Saz Semaisi”, suzidil makamında bestelediği “Suzidil Saz Semaisi”. Cemil Özbal’ın bestelediği “Hüzzam Saz Semaisi” adlı beste TRT Repertuarında yer almaktadır.  

Türk müziğine katkıları açısından musikişinaslık ile yetinmeyen Özbal gazete ve dergilerde hem tıp hem müzik alanında çeşitli yazılar da yazar. 10 Nisan 1959 tarihli Gaziantep Kültür dergisinde “Musikişinas Ayıntâbi Mehmet Bey Hakkında Bir Açıklama” adlı yazısını yayımlamıştır. Gaziantep Sabah gazetesinin 20 Mart 1966 tarihli sayısındaki “Kanser Üzerine Yeni Denemeler” başlıklı yazısında kanser üzerine Amerika’daki yeni uygulamalardan bahsetmiştir. Gaziantep’teki Türk-Amerikan Derneği’nin kurucuları arasında da yer alır.  

1934’te Seher Hanım ile yaptığı evlilikten Orhan Özbal (Prof. Dr. / Ege Üniversitesi-Emekli Genel Cerrah), Hadi Özbal (Prof. Dr. / Boğaziçi Üniversitesi), Sevim Öztahtacı, Gürel Gören adlı dört çocuk sahibi olur. Bestekâr Dr. Emin Kılıç Kale ile bacanaktır.

1980 yılının 14 Mart Tıp Bayramı gününde vefat eder ve Gaziantep’te toprağa verilir. Gaziantep Büyükşehir Belediyesi, onun adını yaşatmak amacıyla 2022 yılında Şehitkâmil ilçesindeki Osmangazi Mahallesinde bir caddeye Dr. Cemil Özbal Caddesi adını vermiştir. Yakın dostu Cemil Cahit Güzelbey, onun ölümü dolayısıyla şu dörtlüğü yazmıştır:

Sesler ona ram oldu yarım yüzyılı aşkın

Teller baş eğip parmağına inledi şaşkın

Son hatıra bandında kalan ezgileri

Bir aks-i sedadır bize sanattaki aşkın