BİRELLİ KIZI HATİCE

Barak-Türkmen aşiretlerinden Birelli Oymağı’na mensup kadın âşık. Yaşadığı dönemde Barak âşıkları arasında bilinen tek kadın şairdir.

Birelli Kızı Hatice, XVIII. yüzyıl sonu ile XIX. yüzyıl başlarında, Ayıntap’ın Nizip kazasına bağlı olan İzan (bugünkü adı Düzbayır) köyünde yaşamıştır. Doğum ve ölüm tarihi hakkında kesin bilgiler bulunmamaktadır. Barak-Türkmen aşiretlerinden Birelli Oymağı’na mensuptur. Yaşadığı dönemde Barak âşıkları arasında bilinen tek kadın şairdir. O günden bugüne ulaşan “İzan Şen Olur” şiirinin 1800’lü yılların hemen başında yazıldığı; iskân süreçlerinde yaşanan acıları dile getirdiği tahmin edilmektedir. Şiir, ağıt geleneğinin tipik örneklerinden biri olarak sadece İzan’ı değil Tilhacer, Zilif Gediği, Hama, Humus gibi çevresindeki yer adlarını da anarak yaşanan acının mekânlarının şahitliğiyle Hatice’nin sözlerinin gücünü artırmaktadır. Onunla ilgili bilgiler, Barak kültürünün yaşandığı odalarda sözlü kültürün bir parçası olarak dilden dile dolaşmakta, kulaktan kulağa yol almaktadır. Hatice’nin bir bey ya da ağa kızı olma ihtimali de düşünülmelidir.

KOŞMA

Benden selam eylen kaşı karaya
Böyle mi ekerler duzu yaraya
Birkaç aksakallı girsin araya
Girmesin yad eller İzan şen olur

İzan’dan kesildi yolcunun yolu
Bizden kesilmiyor bu halkın dili
Havuşumuzdaki şol kara dudu
Yemesin yad eller İzan şen olur 

Baran baran oldu İzan’ın bağı
Yüreğime vurdular ataştan dağı
Karşıdan görünür Tilhacer dağı
İnmesin yad eller İzan şen olur 

Zilif Gediğinden aşırdılar yolumuz
Hama’dan Humus’tan söyler dilimiz
Kavim kardeş yad eller över yolumuz
Eylemesin yad eller İzan şen olur 

Hatice Kız bunu böyle söyledi
İndi aşkın deryasını boyladı
Ağalar beyler türlü mancamız yedi
Yemesin yad eller İzan şen olur

NOT: Şair hakkındaki bilgiler, Bekir Karaduman (İzanlı Bekir)’a aittir ve 06 Mart 2025’te Deniz Karaduman’la yapılan röportajda aktardıklarından edinilmiştir.