BİRECİK BARAJI MEZARLIĞI

Gaziantep'in Nizip ilçesi sınırları dâhilinde bulunan bir Erken Tunç Çağı mezarlık alanı.

Mezarlık, Gaziantep ilinin Nizip ilçesinin 9 km doğusunda yer almaktadır. Adını yakındaki barajdan alan bu nekropol, Fırat’ın 30 m batısında yer aldığından dolayı su altında kalma tehlikesi taşımamaktadır. Burası, Birecik Barajı’nın inşasında mezarlığın yer aldığı bölgeden toprak alınması sonucu keşfedilmiş ve daha sonra 1997-1998 yıllarında Kemal Sertok ve Ruşen Ergeç başkanlığında kazı çalışmaları başlamıştır.

Mezarlar 350 m’lik bir alana homojenik bir şekilde dağılmamakla birlikte kronolojik bir stratigrafi yerine aynı tabakada yer almaktadır. Mezarlık alanında, çapı bir ila sekiz metre arasında değişen ve muhtemelen mezarla ilişkili küllü çukurlar da bulunmuştur. Burada sanduka ve çömlek mezar olmak üzere iki mezar tipi saptanmıştır. Sanduka mezarlar, çukurların içinde kireçtaşları ile yapılmıştır ve ortalama boyutları 180 x 150 x 90 cm’dir. Bu mezarlar kuzeydoğu-güneybatı istikametinde yerleştirilmiştir. Çömlek mezarların çapları ise 40-70 cm aralığında değişmektedir ve ağızları değişkenlik göstererek yassı taşlar, büyük kâseler veya meyveliklerle kapatılmıştır. Sanduka mezarların aksine bu mezarlarda yön birliği saptanmamıştır ve sanduka mezarlar gibi düzensiz bir dağılım gösterirler.

Mezarlardan sadece otuz yedisinde tam veya parçalar hâlinde insan iskeleti bulunabilmiştir. Hem tekli hem de çoklu gömülmüş bireyler bulunmuştur. Mezarlıkta toplamda 312 mezar açığa çıkarılmıştır ve ETÇ I-II’ye tarihlendirilmiştir. İskeletler üzerinde yapılan çalışmalar sonucu, kemiklerin üzerinde kesme izler bulunmuştur. Bunların ölü gömme ritüeli veya yamyamlık ile bağlantılı olabileceği düşünülmektedir.

Seramik buluntular, en çok ele geçen buluntuları oluşturmaktadır. Seramik repertuvarının çoğunu, meyvelikler ve yalın basit seramik türündeki buluntular oluştururken çeşitli formlarda kaseler ve çömlekler de ele geçmiştir ve az sayıda da olsa boyalı seramik ve saklı astarlı seramik örnekleri de bulunmuştur. Ayrıca metal eserler de bir diğer önemli grubu oluşturur. Bu buluntular da mezarlığın MÖ III. bin yıl başlarına tarihlenmesini destekler.