LOHÂNİZÂDE MUSTAFA NUREDDİN

1 Temmuz 1888 tarihinde Ayntâb’a bağlı Lohan köyünde dünyaya geldi. Babası, Molla Mustafa (M. Nuri Bey) köye imamlık göreviyle geldi ve daha sonra buraya yerleşti. Babasının “Cahal Hoca” lakabıyla da tanındığı bilinmektedir. Çocukluk ve gençlik yıllarına dair bilgiler sınırlıdır. Aileden edinilen bilgilere göre Şam’da eğitim gördü, Antep Savunması’ndan önce Lohan köyündeki okulda öğretmenlik yaptı.

Birinci Dünya Savaşı sırasında 24 Haziran 1915’te 4. Ordu’ya bağlı 12. Kolordu bünyesinde askerî göreve başladı. Adana Talimgâhı’nda, 9. Depo Alayı Erkân-ı Harbiye 1. Şubesi’nde görev yaptı. 3 Eylül 1917’de mülâzım-ı sânî rütbesine yükseldi. Ardından Halep’te 12. Kolordu emrinde bulundu. 20 Kasım 1918 tarihinde terhis edildi.

Millî Mücadele sürecinde Antep Savunması’nda gerek cephede gerekse de cephe gerisinde çok önemli görevler üstlendi. Sivas Kongresi sonrasında Ayntâb ve çevresinde direniş teşkilatlanmasının hız kazandığı dönemde, Maraş–Antep Kuva-yı Milliye Komutanlığı’na atanan Kılıç Ali Bey tarafından yürütülen teşkilatlanma faaliyetlerinde yer aldı. Bu kapsamda, Ayntâb ve Maraş’tan seçilen heyetlerle yapılan ve direnişin esaslarının belirlendiği toplantılara Ayntâb heyeti içinde katıldı.

Çatışmaların şehir içine taşınmasının ardından Suburcu Cephesi’nde Yedek Teğmen Zeki Bey’in yardımcılığını yürüttü. Şimşek Taburu’nun dağılmasının ardından Yıldırım Taburu’na bağlı 4. Bölük Komutanlığına tayin edildi. Bu görev kapsamında bölüğü ile birlikte Mağarabaşı ve Yazıcık cephelerinde vazifelendirildi. 25–26 Nisan 1920 tarihlerinde gerçekleşen ve Antep Savunması tarihinde önemli bir yer tutan Mağarabaşı Harbi’nde bölüğüyle birlikte fiilen görev aldı.

Aralık 1920’ye kadar cephe görevini sürdüren Lohânizâde Mustafa Nureddin, bu tarihten sonra cephane temini sorununa çözüm üretmek amacıyla farklı bir göreve getirildi. Şehrin Fransız kuvvetleri tarafından kuşatılması nedeniyle dışarıdan mühimmat temini büyük ölçüde engellenmişti. Bu durum üzerine şehir içinde cephane üretimi yapılmasına karar verilmiş, Ayntâb Etraf-ı Şehir Cepheler Komutanı Şefik Özdemir Bey’in emriyle bir İmalat-ı Harbiye Fabrikası kurulmuştu. Tüfekçilik ve silah tamiri konusundaki bilgisi nedeniyle fabrikanın müdürlüğüne Lohânizâde Mustafa Nureddin tayin edildi. Bu görevlendirme üzerine Yıldırım Taburu’ndaki askerî vazifesini devretti ve fabrikadaki çalışmalarına yoğunlaştı. İmalat-ı Harbiye Fabrikası ise resmi bir törenle 10 Aralık 1920 tarihinde faaliyete geçti.

15 Aralık 1920 tarihinde fabrikada yapılan rutin kontroller sırasında bir patlama meydana geldi. Bu olayda Şefik Özdemir Bey ile birlikte Lohânizâde Mustafa Nureddin de ağır şekilde yaralandı. Hastane kayıtlarına göre Lohânizâde Mustafa Nureddin’in yüzünde ve sol elinde ağır, sağ elinde hafif yanıklar oluştuğu anlaşılmaktadır. Yaklaşık yirmi gün süren tedavinin ardından 4 Ocak 1921 tarihinde taburcu edildi. Kısa süre içinde yeniden görevine döndü.

Antep Savunması’ndaki hizmetleri ve özellikle cephe gerisinde İmalat-ı Harbiye Fabrikası müdürü olarak yürüttüğü faaliyetleri nedeniyle, Kılıç Ali Bey’in teklifi üzerine Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından beyaz şeritli İstiklâl Madalyası ile taltif edildi.

Savunmanın ardından İstanbul’a, daha sonra Ankara’ya gitti. Aileden edinilen bilgilere göre Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde Kılıç Ali Bey veya Ali Şefik Özdemir Bey’in yanında çalıştı. 1923–1925 yılları arasında Kırıkkale’de kurulan silah fabrikasında görev yaptı. Ardından Ankara Adliye Meslek Mektebi’nde mustantıklık eğitimi aldı. 1928 yılında Başvekalet Müdevvenat Müdüriyeti bünyesinde çalışmaya başladı. Daha sonraki yıllarda verem hastalığına yakalanarak Heybeliada ve Burgazada sanatoryumlarında uzun süre tedavi gördü. 17 Mart 1933 tarihinde vefat etti.

Eserleri: Hubb-i İstiklâlin Âbidesi: Gaziayntâb Müdafaası adlı hatıratı, Antep Savunması’ndan kısa bir süre sonra, 1924 yılında İstanbul’da yayımlandı. Osmanlı Türkçesiyle kaleme alınan ve 398 sayfadan oluşan eser, Antep Savunması üzerine yazılmış erken dönem ve en hacimli çalışmalardan biridir. Eserde Antep Savunması kronolojik bir çerçevede ele alınmıştır. Yazar, yalnızca tanıklıklarını aktarmakla kalmamış; savunmayı tarihsel bütünlüğü içinde değerlendirmeyi amaçlamıştır. Bu yönüyle eser, hatırat niteliğinin yanı sıra monografik özellikler de taşımaktadır.