DEVE HÖYÜK

Gaziantep ili Oğuzeli ilçesinde, Demir Çağı IIB-IV dönemlerine ait mezarlık alanları bulunan arkeolojik yerleşim.

Deve Höyük, Gaziantep ili Oğuzeli ilçesinin güneyinde, Suriye sınırındaki Devehöyüğü Mahallesi’nde yer alan sit alanıdır. Höyükteki çalışmalar, Karkamış antik kentindeki araştırmalar sürdürülürken, 1913 yılında köy halkının kaçak kazıları bildirmesi üzerine L. Woolley tarafından başlatılmıştır. Yapılan çalışmalarda toplam üç tabaka tespit edilmiş ve bunlar Deve Höyük I, Deve Höyük II ve Deve Höyük III olarak sınıflandırılmıştır.

Deve Höyük-I

Deve Höyük I tabakasındaki mezarlık alanı, bölgedeki Geç Asur hâkimiyetinden önce ve sonra kullanıldığı için MÖ 8. yüzyıl ile MÖ 7. yüzyıl başlarına, başka bir ifadeyle Demir Çağı IIB-III dönemlerine tarihlendirilmektedir. Bu dönem Orta Demir Çağı sonu ile Geç Demir Çağı’na karşılık gelmektedir. Buluntuların bir kısmı Demir Çağı IIB’ye tarihlenmekle birlikte büyük çoğunluğu Demir Çağı III’e aittir.

Kremasyon mezarlığı olarak adlandırılan bu mezarlıkta gömüler, kimi boyalı kimi boyasız geniş ağızlı çömleklere, yani kraterlere yerleştirilmiştir. Mezarların üzeri pişmiş toprak tabaklar veya bronz kaselerle kapatılmıştır. Çocuk mezarlarında ise oyuncak olarak yorumlanan pişmiş toprak figürinler ele geçmiştir.

Bu mezarlarda bulunan boyalı seramikler arasında tipik Demir Çağı III Orta Fırat boyalı kraterleri, Kıbrıs-Fenike tipinde testicikler, hydria ve şişeler yer almaktadır. Yalın seramiklerde ise tabak, akse, şişe ve testi gibi yaygın formlar görülmektedir. Ayrıca sırlı seramikler de ele geçmiştir.

Deve Höyük-II

Deve Höyük II tabakası, Pers-Akhamenid askerî kuvvetleri ve kültürüyle ilişkili olarak Demir Çağı IV’e, yani Akhamenid Dönem’e tarihlendirilmektedir. Bu tabakada yerleşim saptanmış olmakla birlikte, alan mezarlık kadar ayrıntılı biçimde araştırılmamıştır.

Mezarlıkta hem basit toprak mezarlar hem de taş sanduka mezarlar bir arada kullanılmıştır. Bu tür taş sanduka mezarların benzerleri Batı İran’dan da bilinmektedir. Tabakada ele geçen seramik buluntuları arasında yalın ve basit seramikleri genellikle testi ve şişeler temsil eder. Boyalı seramikler arasında ise ithal Ege seramikleri, Pers tipi libasyon kapları ve ritonlardan oluşan zengin bir repertuvar izlenmektedir.

Bronz eserler arasında hançerler, kılıçlar ve kaseler ele geçmiştir. Pişmiş toprak figürinler arasında Pers süvari figürinleri ile Astarte levhaları bulunmaktadır. Astarte levhaları, dikdörtgen formlu, kalıp yapımı ve uzun elbiseli kadın figürleri olarak tanımlanan tipik Demir Çağı IV buluntuları arasında yer almaktadır.

Höyükteki Demir Çağı mezarlık tabakaları olan Deve Höyük I ve Deve Höyük II, seramik kapların yanı sıra zengin bir buluntu repertuvarına sahiptir. Bu tabakalarda çeşitli süs ve kozmetik eşyaları, pişmiş toprak figürinler ve levhalar, mühürler, sikkeler ve ağırlıklar bulunmuştur.

Deve Höyük-III

Deve Höyük III tabakası, Helenistik döneme tarihlenen sınırlı sayıda mezardan oluşmaktadır. Bu mezarlarda mavimsi-yeşilimsi sırlı çömlekler, şişe ve ördek biçimli ritonlar ele geçmiştir.